لینک دانلود مقاله
مقدمه
در دهههای اخیر، استفاده گسترده از علفکشها نقش مهمی در کنترل علفهای هرز و افزایش تولید محصولات کشاورزی داشته است. در این میان، گلایفوزیت بهعنوان پرمصرفترین علفکش ارگانوفسفره در جهان شناخته میشود. با این حال، نگرانیهای فزاینده درباره پیامدهای زیستمحیطی و بهداشتی این ماده، باعث شده است که مصرف آن در بسیاری از کشورها محدود یا بهطور کامل ممنوع شود. بررسی علمی ماهیت گلایفوزیت و تمایز آن از ترکیبات بیخطری مانند گلایسین، برای تصمیمگیری آگاهانه در مدیریت علفهای هرز ضروری است.
گلایفوزیت از نظر شیمیایی چه ماهیتی دارد؟
از دیدگاه شیمیایی، ساختار گلایفوزیت نسبتاً ساده است و از دو بخش اصلی تشکیل میشود:
- یک بخش شبه اسیدآمینه گلایسین
- یک گروه فسفونومتیل
به همین دلیل، گلایفوزیت بهعنوان یک آنالوگ اسیدآمینه گلایسین شناخته میشود. این شباهت ساختاری، منشأ یکی از رایجترین سوءبرداشتها در میان برخی تولیدکنندگان شده است.
آیا گلایسین باعث تولید گلایفوزیت میشود؟
برخلاف باور نادرستی که اخیراً در برخی محافل کشاورزی مطرح شده، اسیدآمینه گلایسین به هیچ عنوان منجر به تولید گلایفوزیت نمیشود. مسیر شیمیایی این دو ترکیب کاملاً متفاوت است.
نکته مهم اینجاست که:
- اگر مولکول گلایفوزیت از محل پیوند کربن–فسفر (C–P) شکسته شود، ممکن است گلایسین بهعنوان یکی از محصولات تجزیه در محیط آزاد گردد.
- اما عکس این فرآیند هرگز اتفاق نمیافتد؛ یعنی وجود گلایسین منجر به تشکیل گلایفوزیت نخواهد شد.
این تمایز، از نظر علمی و کاربردی، نقش مهمی در ارزیابی ایمنی نهادههای کشاورزی دارد.
تفاوت گلایفوزیت و گلایسین از نظر ایمنی و سمیت
گلایفوزیت ماده فعال اصلی در تمام علفکشهای مبتنی بر این ترکیب است و اثر علفکشی آن به مهار مسیرهای حیاتی متابولیسم گیاهان برمیگردد. در مقابل، گلایسین یک اسیدآمینه طبیعی و ضروری است که بهطور گسترده در موجودات زنده حضور دارد و بهعنوان ترکیبی ایمن شناخته میشود.
مطالعات علمی نشان دادهاند:
- برای گلایسین هیچ اثر سمیتی در مدلهای آزمایشگاهی انسان و موش گزارش نشده است.
- در مقابل، گلایفوزیت و فرمولاسیونهای تجاری آن میتوانند اثرات سمیتی وابسته به دوز مصرف ایجاد کنند.
این سمیتها از نظر مکانیسم، شباهت زیادی به سمیت سلولی ناشی از سایر آفتکشهای ارگانوفسفره مانند مالاتیون، دیازینون و کلرپیریفوس دارند.
چرا مصرف گلایفوزیت در بسیاری از کشورها محدود شده است؟
افزایش شواهد علمی در مورد اثرات بالقوه گلایفوزیت بر سلامت انسان، موجودات غیرهدف و محیطزیست، منجر به بازنگری سیاستهای مصرف این علفکش در سطح جهانی شده است. به همین دلیل، بسیاری از کشورها با رویکرد احتیاطی، استفاده از آن را محدود یا ممنوع کردهاند و به سمت مدیریت پایدار علفهای هرز حرکت کردهاند.
جمعبندی؛ انتخاب آگاهانه در مدیریت علفهای هرز
شناخت دقیق تفاوت بین ترکیباتی مانند گلایفوزیت و گلایسین، برای تصمیمگیری صحیح در کشاورزی امری حیاتی است. هرچند گلایفوزیت سالها بهعنوان ابزاری مؤثر در کنترل علفهای هرز استفاده شده، اما ملاحظات زیستمحیطی و بهداشتی نشان میدهد که مدیریت اصولی مصرف سموم و حرکت بهسوی راهکارهای ایمنتر و پایدارتر یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
آرمان سبز آدینه با تأکید بر کشاورزی آگاهانه و مسئولانه، همواره بر ارتقای دانش فنی و انتخاب نهادههای کمخطر در مسیر تولید پایدار تأکید دارد.